نشست مجازی «پیگیری وضعیت استخدام دانشجویان و دانشآموختگان رشته علم اطلاعات و دانششناسی» به همت کمیته دانشجویان و دانشآموختگان انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران و با حضور دکتر محمد زرهساز، رئیس انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران، جمعی از دانشجویان، دانشآموختگان و فعالان حوزه پیگیری استخدام برگزار شد. در این نشست، ضمن بررسی وضعیت فرصتهای شغلی این رشته، بر ضرورت بازنگری در شرایط احراز مشاغل، ایجاد فرصت برابر برای رقابت استخدامی و هماهنگی میان سیاستهای آموزشی و استخدامی کشور تأکید شد.
این نشست در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ و با هدف پیگیری مجدد مطالبات جامعه علمی و حرفهای رشته علم اطلاعات و دانششناسی برگزار شد. تداوم این پیگیریها به دنبال بینتیجهماندن جلسه پیشین در شهریور ۱۴۰۴ صورت گرفت؛ جلسهای که در آن مشکلات استخدامی دانشآموختگان بهصورت مبسوط مطرح و مستندات مرتبط نیز ارائه شده بود.
بررسی مستندات و ظرفیتهای شغلی رشته
در این نشست، اقدامات انجامشده پس از جلسه شهریور ۱۴۰۴، مستندات تطبیق عناوین شغلی با سرفصلهای آموزشی و توانمندیهای حرفهای دانشآموختگان و دلایل حذف یا درجنشدن رشته علم اطلاعات و دانششناسی در دفترچههای آزمونهای استخدامی بررسی شد.
نمایندگان دانشجویان و دانشآموختگان، فهرستی از عناوین شغلی مرتبط با ماهیت، وظایف و محتوای آموزشی رشته ارائه کردند و برای هر عنوان، دروس و سرفصلهای مرتبط را بهعنوان مستند تطبیق شغلی مطرح کردند. بر اساس این مستندات، دانشآموختگان علم اطلاعات و دانششناسی میتوانند در طیف گستردهای از مشاغل و دستگاههای اجرایی، از جمله وزارت بهداشت، وزارت آموزشوپرورش، وزارت میراث فرهنگی، قوه قضائیه، سازمان تأمین اجتماعی، کمیته امداد، سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت کشور، سازمان هواشناسی و دیگر نهادها ایفای نقش کنند.
شرکتکنندگان تأکید کردند که ظرفیتهای این رشته به مشاغل سنتی کتابخانهای محدود نیست و دانشآموختگان آن، با برخورداری از دانش و مهارت در زمینههایی همچون سازماندهی و بازیابی اطلاعات، مدیریت اسناد و منابع اطلاعاتی، مدیریت دانش، خدمات اطلاعاتی، سواد اطلاعاتی، داده و اطلاعات سازمانی و فناوریهای مرتبط، امکان فعالیت در حوزههای متنوعی را دارند.
نبود فرصت برابر برای رقابت استخدامی
یکی از مسائل اصلی مطرحشده در نشست، نبود شفافیت درباره شرایط احراز رشته علم اطلاعات و دانششناسی در دفترچههای استخدامی بود. حاضران پرسیدند چرا برخی رشتههای دارای شباهت محتوایی همچنان در شرایط احراز مشاغل درج میشوند، اما رشته علم اطلاعات و دانششناسی از بخش قابلتوجهی از فرصتهای استخدامی حذف یا محدود شده است.
به باور شرکتکنندگان، مشکل اصلی الزاماً ضعف مهارت دانشآموختگان نیست، بلکه پیش از هر چیز، نبود فرصت برابر برای حضور آنان در فرآیند رقابت است. در بسیاری از آزمونهای استخدامی، این رشته در مرحله شرایط احراز حذف میشود و دانشآموختگان حتی امکان شرکت در آزمون و اثبات دانش و تواناییهای علمی و حرفهای خود را پیدا نمیکنند. بنابراین، ارزیابی مهارتها زمانی معنا دارد که امکان حضور برابر در آزمون و فرآیند استخدام برای داوطلبان فراهم باشد.
همچنین تأکید شد که اشتغال برخی دانشآموختگان در شرکتهای خصوصی، استارتاپها و مؤسسات غیردولتی، بهویژه در کلانشهرهایی مانند تهران، نباید بهعنوان دلیلی برای نادیدهگرفتن حق آنان برای دسترسی به فرصتهای استخدامی دستگاههای دولتی تلقی شود. فرصتهای شغلی بخش خصوصی و استخدام در دستگاههای اجرایی، دو حوزه متمایز هستند و اشتغال در یکی، نمیتواند جایگزین حق دسترسی برابر به دیگری باشد.
ضرورت هماهنگی میان سیاستهای آموزشی و استخدامی
در بخش دیگری از نشست، تناقض میان ادامه پذیرش دانشجو در دانشگاهها و نبود جایگاه شغلی مشخص برای شمار زیادی از دانشآموختگان مطرح شد. حاضران این وضعیت را نشانهای از ناهماهنگی میان سیاستهای آموزشی وزارت علوم، برنامهریزی نیروی انسانی و سیاستهای استخدامی کشور دانستند و بر ضرورت بازنگری و هماهنگی میان این حوزهها تأکید کردند.
به گفته شرکتکنندگان، تحول دیجیتال، حکمرانی دادهمحور، مدیریت دانش، ساماندهی اطلاعات و هوشمندسازی دولت، نیاز دستگاههای اجرایی به متخصصان حوزه اطلاعات و دانش را افزایش داده است. ازاینرو، محدودکردن حضور دانشآموختگان این رشته در فرصتهای استخدامی، با نیازهای جدید نظام اداری و تحولات حرفهای این حوزه همخوانی ندارد.
دکتر محمد زرهساز نیز با اشاره به سیاستهای انقباضی جذب نیروی انسانی در بخش دولتی اظهار کرد که ممکن است محدودیت استخدامی بسیاری از رشتهها، از جمله علم اطلاعات و دانششناسی، تحت تأثیر این سیاستها قرار گرفته باشد؛ بااینحال، این رشته دارای حوزههای کاری مشخصی مانند کتابخانهها و آرشیوهاست و دانشآموختگان آن، به دلیل برخورداری از مهارتهای مدیریت اطلاعات و دانش، میتوانند در سایر سازمانها و نهادهای دولتی نیز نقشآفرینی کنند. وی محدودسازی این رشته را منطقی ندانست و بر ضرورت تلاش برای بهرهگیری حداکثری از ظرفیت دانشآموختگان تأکید کرد.
وی همچنین خاطرنشان کرد که آمار دقیقی از دانشآموختگان علم اطلاعات و دانششناسی که در سازمانها، شرکتها و نهادهای مختلف مشغول به کار هستند، در دست نیست. افراد شاغل معمولاً مطالبه استخدامی خود را مطرح نمیکنند و بخش عمده اعتراضها از سوی دانشآموختگانی بیان میشود که تاکنون جذب محیطهای کاری نشدهاند. بر همین اساس، تحلیل دقیق بازار کار این رشته به مطالعهای جامع درباره وضعیت اشتغال در بخشهای دولتی، عمومی و خصوصی نیاز دارد.
ضرورت پیگیری مستقل و مستمر
در ادامه نشست، برخی حاضران درباره تأثیر شرایط اخیر کشور بر توقف پیگیریهای استخدامی گفتوگو کردند. آنان تأکید کردند که حذف یا محدودشدن فرصتهای استخدامی رشته علم اطلاعات و دانششناسی مسئلهای جدید نیست و پیش از شرایط اخیر نیز در دفترچههای آزمونهای استخدامی وجود داشته و طی سالهای گذشته بارها مورد اعتراض قرار گرفته است. بنابراین، رفع این مشکل نیازمند برنامهریزی مستقل، پیگیری سازمانیافته و ارائه راهکارهای اجرایی مشخص است.
شرکتکنندگان همچنین تصریح کردند که موضوع مطرحشده صرفاً افزایش تعداد ردیفهای استخدامی یک رشته نیست؛ بلکه لازم است در طراحی و بازنگری مشاغل دستگاههای اجرایی، ظرفیتهای واقعی و روزآمد علم اطلاعات و دانششناسی مورد توجه قرار گیرد. مدیریت مؤثر اطلاعات و دانش سازمانی از الزامات تصمیمگیری، ارائه خدمات عمومی، افزایش بهرهوری و تحقق اهداف حکمرانی الکترونیک و هوشمندسازی دولت به شمار میرود.
مصوبات نشست:
در پایان نشست و با اتفاق نظر حاضران، اقدامات زیر بهعنوان گامهای بعدی تصویب شد:
- تهیه و ارسال نامه رسمی به مراجع ذیربط، از جمله سازمان اداری و استخدامی کشور؛
- برگزاری جلسات مشترک با مسئولان و کارشناسان مراجع مربوط؛
- تشکیل کارگروهی متشکل از نمایندگان دانشجویان و دانشآموختگان برای پیگیری مستمر موضوع؛
- تهیه گزارش نهایی نشست و ارسال آن به مراجع ذیصلاح؛
- پیگیری درج رشته علم اطلاعات و دانششناسی در دفترچههای استخدامی سال آینده؛
- بررسی و مستندسازی ظرفیتهای شغلی و مهارتهای حرفهای دانشآموختگان؛
- تداوم برگزاری نشستهای پیگیری تا دستیابی به نتیجه نهایی.
در مجموع، حاضران تأکید کردند که بهرهگیری هدفمند از ظرفیت دانشآموختگان علم اطلاعات و دانششناسی، علاوه بر ایجاد فرصت عادلانه برای استفاده از سرمایه انسانی کشور، میتواند در تحقق اهداف دولت در زمینه حکمرانی الکترونیک، حکمرانی داده، مدیریت دانش، ساماندهی اطلاعات و ارتقای کیفیت خدمات عمومی مؤثر باشد. آنان ابراز امیدواری کردند با همکاری انجمن، کارگروه تخصصی و سازمان اداری و استخدامی کشور، زمینه بررسی و رفع این مسئله دیرپا و افزایش ظرفیت حضور متخصصان این حوزه در دستگاههای اجرایی فراهم شود.
«به اطلاع مخاطبان گرامی میرساند؛ پیرو جلسات برگزار شده، دو نامه از سوی دکتر محمد زرهساز، رئیس انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران، صادر شده است:
۱. نامهای خطاب به دکتر حمیدرضا احمدیان، معاون حکمرانی الکترونیک و هوشمندسازی دولت در سازمان اداری و استخدامی کشور، با موضوع «بررسی وضعیت استخدامی و افزایش ظرفیت بهرهگیری از دانشآموختگان رشته علم اطلاعات و دانششناسی».
۲. نامهای خطاب به دکتر محمد حسنزاده، رئیس کارگروه تخصصی علم اطلاعات و دانششناسی، با موضوع «درخواست همفکری و پیگیری افزایش ظرفیت استخدامی دانشآموختگان رشته علم اطلاعات و دانششناسی».
جهت آگاهی بیشتر، متن این دو نامه به پیوست تقدیم میگردد.»
