کمیته علمسنجی انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران، در راستای ارتقای مهارتهای تخصصی جامعه حرفهای و با تکیه بر تجربههای آموزشی در زمینه علمسنجی، کتابسنجی، تحلیل شبکههای علمی و ابزارها و روشهای نوین تحلیل اطلاعات علمی، در نظر دارد مجموعهای از دورههای آموزشی و کارگاههای تخصصیِ کاربردی را با رویکردی نوین برگزار نماید.
بدینوسیله از کلیه اعضای هیئتعلمی، پژوهشگران، متخصصان، کتابداران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی که در موضوعات مندرج در لیست دارای تخصص بوده و تجربه لازم در طراحی و اجرای کارگاههای آموزشی را دارند، دعوت میشود جهت مشارکت در این برنامه و انتقال دانش خود، اعلام آمادگی نمایند. این مجموعه آموزشی با هدف پاسخگویی به نیازهای جاری حوزه علمسنجی، شامل سرفصلهای ذیل خواهد بود:
محورهای پیشنهادی دورههای آموزشی مدنظر کمیته علمسنجی:
| ردیف | محور اصلی پیشنهادی | زیرمحورهای پیشنهادی |
| 1 | مبانی، مفاهیم و نظریههای علمسنجی و کتابسنجی | تاریخچه، مبانی نظری و مفاهیم اساسی علمسنجی، کتابسنجی، اطلاعسنجی و وبسنجی؛ تمایز و ارتباط میان Bibliometrics، Scientometrics، Informetrics،Webometrics و Science of Science؛ واحدهای تحلیل در مطالعات علمسنجی: مقاله، نویسنده، مجله، سازمان، کشور، مفهوم، استناد و شبکه؛ رویکردهای توصیفی، عملکردی و رابطهای در تحلیل علم؛ طراحی سؤال و چارچوب مفهومی پژوهشهای علمسنجی؛ انتخاب روش، داده و شاخص متناسب با سؤال پژوهش؛ اعتبار، روایی، محدودیتها و خطاهای استنباط در مطالعات علمسنجی. |
| 2 | طراحی پژوهش و روششناسی پیشرفته علمسنجی | طراحی و پروتکلنویسی مطالعات علمسنجی و کتابسنجی؛ راهبردهای جستوجو، انتخاب و تشکیل پیکره دادههای علمی؛ تحلیل عملکرد پژوهشی؛ تحلیل روابط و ساختار علم؛ تحلیل استنادی؛ هماستنادی و پیوند کتابشناختی؛ همنویسندگی و تحلیل همکاری علمی؛ همواژگانی و تحلیل روابط مفهومی؛ اعتبارسنجی، تحلیل حساسیت، تفسیر و محدودیتهای روششناختی. |
| 3 | دادههای علمسنجی، منابع اطلاعاتی و مهندسی داده | پایگاهها و منابع داده و سایر منابع تخصصی؛ منابع داده باز و زیرساختهای علمی: OpenAlex، Crossref، OpenCitations،ORCID و منابع مشابه؛ گردآوری داده از طریق جستوجو،API و روشهای استخراج؛ مقایسه پوشش، ساختار، تعاریف و محدودیتهای منابع دادهای؛ پاکسازی، استانداردسازی و نرمالسازی دادهها؛ رفع ابهام نام نویسندگان، سازمانها، مجلات و سایر موجودیتها؛ استفاده از شناسههای پایدار مانند DOI،ORCID و شناسههای سازمانی؛ ادغام و اتصال دادهها از منابع مختلف؛ کیفیت داده، دادههای مفقود، خطا، سوگیری پوشش و مسائل مربوط به همپوشانی منابع؛ مدیریت، نسخهبندی، مستندسازی و آمادهسازی داده برای تحلیل. |
| 4 | علمنگاشت، ترسیم نقشه علم و تحلیل ساختار و تحول دانش | مبانی و رویکردهای Science Mapping؛ تحلیل ساختار فکری، مفهومی و اجتماعی حوزههای علمی؛ شبکههای استنادی، هماستنادی و زوجهای کتابشناختی؛ شبکههای همکاری و همنویسندگی؛ شبکههای مفهومی و موضوعی و تحلیل همواژگانی؛ خوشهبندی، تحلیل جوامع و شناسایی ساختارهای دانش؛ تحلیل تحول زمانی موضوعات و حوزههای علمی؛ شناسایی هستهها، جریانها، مرزها و ساختارهای نوظهور دانش؛ دیداریسازی، خوانش و تفسیر نقشههای علمی؛ محدودیتهای دیداریسازی و خطر تفسیر بیش از حد نقشهها. |
| 5 | نرمافزارها، پلتفرمها و ابزارهای تحلیل علمسنجی | VOSviewer،CiteSpace و SciMAT برای علمنگاشت و دیداریسازی؛ Bibliometrix/Biblioshiny برای تحلیل کتابسنجی و علمنگاشت؛ Gephi و سایر ابزارهای تحلیل و دیداریسازی شبکه؛ پلتفرمهای تحلیل پژوهش مانند SciVal،InCites و Dimensions؛ ابزارهای تحلیل داده و برنامهنویسی در علمسنجی؛ مقایسه قابلیتها، مفروضات، خروجیها و محدودیتهای ابزارها؛ انتخاب ابزار متناسب با سؤال، نوع داده و روش پژوهش؛ طراحی گردشکارهای قابل بازتولید با استفاده از ابزارهای علمسنجی. |
| 6 | کشف، ردیابی و تحلیل ادبیات علمی و جریانهای دانش | روشها و ابزارهای کشف ادبیات علمی؛ ResearchRabbit، Litmaps، Connected Papers، Inciteful و ابزارهای مشابه؛ Semantic Scholar و سایر سامانههای کشف و ارتباطیابی علمی؛ تحلیل مسیرهای استنادی و روابط میان مطالعات؛ citation chaining و روشهای توسعه مجموعه مطالعات؛ کاربرد ابزارهای نوین در مرور ادبیات و پایش حوزههای پژوهشی؛ محدودیتها، سوگیریها و قابلیت اتکای ابزارهای الگوریتمی کشف ادبیات. |
| 7 | تحلیل موضوعات، روندهای علمی، موضوعات نوظهور و آیندهنگاری | تحلیل روندهای پژوهشی و تحول حوزههای علمی؛ تحلیل پویایی موضوعات و Thematic Evolution؛ شناسایی موضوعات نوظهور، تثبیتشده و در حال افول؛ تحلیل شکافها، فرصتها و جهتگیریهای جدید پژوهش؛ شناسایی حوزههای میانرشتهای و همگرایی علوم؛ تحلیل مرزهای دانش و Research Fronts؛ پایش علم و فناوری؛ آیندهنگاری علمی و فناوری مبتنی بر شواهد کتابشناختی؛ ترکیب علمسنجی با روشهای تحلیل روند و آیندهپژوهی. |
| 8 | متنکاوی، یادگیری ماشین و روشهای محاسباتی در علمسنجی | متنکاوی و پردازش زبان طبیعی برای تحلیل ادبیات علمی؛ استخراج مفاهیم، موجودیتها، روابط و موضوعات از متون علمی؛ مدلسازی موضوعی؛ طبقهبندی و خوشهبندی اسناد علمی؛ تحلیل معنایی و بردارهای متنی؛ یادگیری ماشین و روشهای محاسباتی برای تحلیل علم؛ تحلیل شبکههای پیچیده و روشهای محاسباتی پیشرفته؛ کاربرد R، Python و سایر محیطهای محاسباتی در علمسنجی؛ ارزیابی عملکرد، اعتبارسنجی و قابلیت بازتولید روشهای محاسباتی. |
| 9 | هوش مصنوعی و مدلهای زبانی در علمسنجی | کاربرد هوش مصنوعی و مدلهای زبانی بزرگ در مطالعات علمسنجی؛ استفاده از AI در بازیابی، طبقهبندی و تحلیل ادبیات علمی؛ استخراج خودکار مفاهیم، موجودیتها، روابط و موضوعات؛ استفاده ازLLMها در کدگذاری، خلاصهسازی و تحلیل متون علمی با روشهای اعتبارسنجی؛ کاربرد AI در شناسایی روندها، موضوعات نوظهور و روابط علمی؛ کاربرد روشهای هوش مصنوعی در تحلیل شبکه و متن؛ خطاهای مدل، Hallucination، سوگیری و محدودیتهای داده و مدل؛ شفافیت، قابلیت ردیابی، ارزیابی و بازتولیدپذیری گردشکارهای مبتنی برAI ؛ ملاحظات اخلاقی، مالکیت داده و مسئولیتپذیری در استفاده از AI در علمسنجی. |
| 10 | ارزیابی پژوهش، سنجهها و علمسنجی مسئولانه | مبانی و رویکردهای ارزیابی پژوهش در سطح مقاله، پژوهشگر، گروه، سازمان و نظام علم؛ شاخصهای استنادی و کتابسنجی و کاربردهای آنها؛ شاخصهای نرمالشده و مقایسههای بینرشتهای؛ سنجههای مجله و محدودیتهای استفاده از آنها برای ارزیابی افراد؛ سنجههای جایگزین (آلتمتریکس) و سنجش ابعاد مختلف توجه و اثرگذاری پژوهش؛محدودیتها، سوگیریها و پیامدهای ناخواسته استفاده از شاخصها؛ اصول Leiden Manifesto،DORA و رویکردهای Responsible Metrics؛ ارزیابی مسئولانه پژوهش؛ رویکرد CoARA و گذار از ارزیابی صرفاً کمی به ارزیابی چندبعدی؛ ترکیب شاخصهای کمی با قضاوت کیفی و داوری تخصصی؛ کاربرد علمسنجی در مدیریت پژوهش، سیاستگذاری علم و تصمیمگیری. |
| 11 | علم باز، شفافیت، بازتولیدپذیری و علمسنجی قابل بازتولید | اصول علم باز و ارتباط آن با علمسنجی؛ شفافیت در طراحی، داده، روش، کد و گزارش پژوهش؛ بازتولیدپذیری مستقیم و مفهومی در مطالعات علمسنجی؛ ثبت و مستندسازی راهبرد جستوجو و معیارهای ورود و خروج داده؛ مستندسازی نسخه و تاریخ دریافت دادههای پایگاهها؛ اشتراک داده، کد، اسکریپت، پروتکل و گردشکار تحلیل؛ نسخهبندی داده و کد و ثبت وابستگیهای نرمافزاری؛ استفاده از شناسههای پایدار و مخازن داده و کد؛ طراحی گردشکارهای قابل تکرار و قابل ممیزی؛ ارزیابی کیفیت و قابلیت بازتولید مطالعات علمسنجی؛ ملاحظات حقوقی، اخلاقی، مالکیت داده و محدودیتهای اشتراک داده. |
| 12 | نگارش، گزارشدهی، دیداریسازی و کاربرد نتایج علمسنجی | ساختار و استانداردهای گزارشدهی مطالعات علمسنجی؛ انتخاب و توجیه منبع داده، روش، شاخص و نرمافزار؛ گزارش شفاف فرایند جستوجو، پالایش، پاکسازی و تحلیل داده؛ گزارش و تفسیر صحیح شاخصها، شبکهها و نقشههای علمی؛ دیداریسازی مؤثر و پرهیز از نمودارها و نقشههای گمراهکننده؛ تحلیل و دیداریسازی تعاملی دادههای پژوهشی و علمسنجی با Power BI؛ طراحی مدل داده و محاسبات تحلیلی با DAX برای شاخصها و سنجههای پژوهشی؛ طراحی داشبوردهای علمسنجی برای پایش تولید علمی، استنادها، همکاریهای علمی و عملکرد پژوهشی؛ ارائه عدمقطعیت، محدودیتها و حساسیت نتایج؛ نگارش مقالات علمسنجی و مطالعات علمنگاشت؛ انتخاب مجله و راهبرد انتشار مطالعات علمسنجی؛ اشتراکگذاری داده، کد و مواد پژوهش در چارچوب پژوهش باز؛ تبدیل یافتههای علمسنجی به گزارشهای سیاستی و مدیریتی؛ ارتباط نتایج علمسنجی با تصمیمگیری و سیاستگذاری علم و فناوری. |
همچنین پیشنهاد دورههای آموزشی در زمینه روشهای نوین آموزش و مهارتهای حرفهای اعضای هیئت علمی، مشروط بر ارتباط مستقیم با علمسنجی، ارزیابی پژوهش، تحلیل اطلاعات علمی و مدیریت پژوهش، قابل بررسی است.
شرایط و نحوه ارسال مدارک:
موضوعات همکاری: متقاضیان باید در موضوعات مندرج لیست دارای سابقه و تخصص کافی باشند.
مدارک مورد نیاز: ارسال رزومه علمی- حرفهای به همراه تکمیل فرم ثبتنام
مهلت ارسال: حداکثر تا تاریخ 20 شهریور ماه ۱۴۰۵.
مسیر ارسال: متقاضیان میتوانند مدارک خود را به نشانی ایمیل ghavidel62@gmail.com ارسال نمایند.
شایان ذکر است که پس از بررسی سوابق علمی و تجربیات آموزشیِ دریافتی، با افراد واجد شرایط جهت طراحی و برگزاری کارگاههای مهارتمحور هماهنگیهای لازم صورت خواهد گرفت.
انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران پیشاپیش از حسن همکاری و مشارکت تمامی متخصصان و علاقهمندان در جهت پیشبرد اهداف آموزشیِ این حوزه قدردانی مینماید.
